Kuzey İrlanda’daki “Kanlı Pazar” 50 yaşında

Kuzey İrlanda’nın Londonderry (Derry) şehrindeki bir gösteri sırasında İngiliz paraşütçü birliği tarafından öldürülen Kuzey İrlandalı cumhuriyetçilerin aileleri, aradan geçen yarım asra rağmen adalet arayışlarını sürdürüyor.

 

Kanlı Pazar katliamı, İngiliz tarihinde silinmez bir leke bırakıp onlarca ailenin hayatını sonsuza kadar değiştirdi. Kuzey İrlanda’daki çatışmaların uzamasına da yol açan katliamın faillerinden hiçbirine ceza verilemedi.

Etkileri hâlâ devam eden olay, konut ve istihdamda Katoliklere karşı ayrımcılığı protesto etmek için Kuzey İrlanda’daki küçük bir kentteki sivil haklar yürüyüşü sırasında 30 Ocak 1972’de yaşandı. İngiltere’yle birlik yanlısı Protestanların Londra’ya atfen Londonderry, ayrılıkçı Katoliklerin ise Derry dediği kentteki yürüyüşe müdahale eden İngiliz paraşütçü birliği mensupları, bir anda ateş açarak 31 silahsız sivili vurdu. Bunların 13’ü olay yerinde, yaralılardan biri de 5 ay sonra öldü. Ordu, katliam için meşru müdafaa iddiasında bulundu.

ASKERLER ÖNCE AKLANDI

Ertesi gün, İngiliz hükümeti bir soruşturma başlattığını duyurdu. Sadece 3 haftada hazırlanan ve aynı yılın nisan ayında yayımlanan raporda, “eğer ilk önce karşı taraf ateş açmasaydı askerlerin ateş açması için bir sebep bulunamayacağı” belirtilerek ordu aklandı. Rapora, kurbanların aileleri tepki gösterse de o dönem dikkate alınmadılar.

Onlarca yıl süren mücadeleden sonra aileler, 1998’de yeni bir soruşturma açılmasını sağladı. 12 yıl süren soruşturmada, cinayetlerin “haksız ve gerekçesiz” olduğu ve kurbanların “hiçbirinin ölüm veya ciddi yaralanmaya neden olacak tehdit oluşturmadığı” sonucuna varıldı. Ayrıca askerlerin ateş açmadan önce hiçbir şekilde uyarı yapmadığı da belirtildi.

38 YIL SONRA: “ÜZGÜNÜZ”

Raporun ardından dönemin Başbakanı David Cameron, parlamentoda yaptığı konuşmada, “Bu raporun sonuçları kesinlikle açık. Hiç şüphe yok, muğlak bir şey yok, belirsizlik yok. Kanlı Pazar günü yaşananlar, hem haksız hem de gerekçesizdi. Bu yanlıştı. Silahlı kuvvetlerimizin bazı mensupları yanlış hareket etti. Silahlı kuvvetlerimizin davranışlarından nihai olarak hükümet sorumludur ve bunun için hükümet ve esasen de ülkemiz adına çok üzgünüm” dedi.

KİMSE CEZA ALMADI

Rapora veya “üzgünüz” açıklamasına rağmen hiçbir askere veya yetkiliye ceza verilmedi. 18 asker hakkında savcılığa şikayette bulunulsa da hiçbiri yargılanmadı. Soruşturma öncesi yapılan ve askerlerin verdiği delillerden hiçbirinin daha sonraki bir aşamada onları suçlamak için kullanılamayacağını öngören anlaşma sayesinde yargı yolu kapandı.

Buna rağmen aileler, 50 yıldır o gün öldürülenler için mücadeleye devam ediyor. Onlardan biri de 17 yaşındayken katledilen John Duddy’di.

Kardeşi Jim Duddy, AA muhabirine yaptığı açıklamada, “O günü, dün gibi hatırlıyorum. Çünkü o yürüyüşte 14 yaşındaydım. Paraşütçü birliği Bogside (kentteki bir mahalle) sokaklarına girmeden dakikalar önce kardeşimle konuşmuştum. Ama ayrıldık ve birkaç dakika sonra ağabeyim yerde ölü olarak yatıyordu” dedi.
Sadece Derry değil o dönem yaşanan başka cinayetlerin faillerinin de yargılanmadığını kaydeden Duddy, “Hukuk önünde hiçbir zaman eşit muamele görmedik” diye konuştu.
Duddy, bir gün adaletin sağlanıp sağlanamayacağına ilişkin soru üzerine de “Burada 50’nci yıldönümünde seninle konuşuyorum. Ben veya diğer aile üyeleri bunu başarabileceğimize inanmasaydık bunu yapıyor olmazdık. Denemeliyiz. Onların (kurbanların) sesi olduk. Çünkü kendileri için konuşamazlar” ifadesini kullandı.

İRLANDA TOPLUMU ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Ayrılıkçı Sein Fein Milletvekili John Finucane de Kanlı Pazar katliamının, Ada’daki çatışmaları hızlandırdığını kaydederek, şunları söyledi:

“Barışçıl bir protestodaki 14 masum insanın vurularak öldürülmesi, durumu daha da kötüleştirdi. Burada birleştirici unsurun, adalet eksikliği olduğunu düşünüyorum. Daha sonra İngiliz hükümeti bunu örtbas etti. Ölenleri karaladılar, o gün Derry’de bulunanları karaladılar. Bunun sadece Derry’de değil, tüm İrlanda’da toplum üzerinde kalıcı bir etkisi olduğunu düşünüyorum.”

Kanlı Pazar’da hayatını kaybedenler, olayın yaşandığı kentte düzenlenecek törenle anılıyor. Eski İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn’in de yer alacağı tören kapsamında önce bir yürüyüş düzenlenecek ardından da kurbanlar için yapılan anıta çelenk konuluyor. Ateş açılmaya başlanan 16.00’da ise bir dakikalık saygı duruşunda bulunuluyor. İrlanda Cumhurbaşkanı Michael Daniel Higgins’in de törene katılanlara videolu bir mesajla seslenmesi bekleniyor.

YENİ POSTA – BELFAST

FOTO: AA